به مناسبت شصتمین سال درگذشت ایوان بونین نویسنده روس و برنده نوبل


به مناسبت شصتمین سال درگذشت ایوان بونین نویسنده روس و برنده نوبل - تصویر 1

ایوان بونین (۱۹۵۳ ۱۸۷۰)، نخستین شاعر و نویسنده روس است که درست ۸۰سال پیش به دریافت جایزه ادبی «نوبل» مفتخر شد. ولی عجیب است که با این وجود، آثار بونین چه در ایران و چه در کشورهای دیگر، غیراز خود روسیه، چندان شناخته شده نیست. علت این امر، شاید پیش از هر چیز در سبک نویسندگی خاص او نهفته است. بسیاری از بهترین داستان ها و رمان های بونین موضوع ندارند، پس از خواندن کتاب نمی توانید ماجرای آن را برای کسی تعریف کنید، زیرا اصولا ماجرایی در کار نیست و اتفاقی رخ نداده است. هرچه هست یا توصیف طبیعت است یا شرح احساسات و عواطف و اندیشه ها و تاملات شاعرانه راوی.

 

پس از خواندن داستان هایی مانند «دره خشک» یا «سیب های آنتونوف» بیشتر احساس می کنید چند تابلوی نقاشی زیبا با جزییات بسیار ریز و دقیق دیده اید. حتی پس از خواندن زندگینامه خودنوشت «زندگی آرسنیف» هم چیز زیادی از رخدادهای زندگی شاعر دستگیرتان نمی شود و فقط به چگونگی احساسات و درک او از طبیعت و زیبایی های جهان پی می برید.

 

 

نثر بونین نثر یک شاعر است. او هنگام شرح دادن هر صحنه، تمام جزییات قابل درک به وسیله حواس پنجگانه بشر را با دقت هرچه تمام تر توصیف می کند. همه بوها، رنگ ها، صداها با چنان طول و تفصیلی شرح داده می شوند که خواننده درمی یابد موضوع اصلی نوشته، نه رخدادها و اتفاقات بیرونی و زندگی روزمره، بلکه همین چگونگی درک جهان و طبیعت به وسیله راوی و نویسنده است. این سبک حتی معاصران خود بونین را نیز سردرگم می کرد. یکی از منتقدان درباره او نوشت: «بونین زیبا، هوشمندانه و پررنگ ولعاب می نویسد. نوشته اش را با لذت می خوانی، ولی با این حال به اصل مطلب نمی رسی.»

 

 

بونین «اصل مطلب» را تا اندازه ای در اتوبیوگرافی «زندگی آرسنیف» شرح می دهد. قهرمان اثر از شنیدن این نظر که در سروده های آفاناسی فِت، شاعر قرن نوزدهم روس، بیش از حد به توصیف طبیعت پرداخته شده، به خشم می آید: «خشم سراپایم را گرفت. توصیف طبیعت! شروع کردم به اثبات اینکه هیچ طبیعتی جدا از ما متصور نیست و اینکه کوچک ترین حرکت هوا هم جنبش زندگی خود ماست!» و به گفته کلارا پاخارِوا: «چنین درکی از جهان اساس هنر بونین را تشکیل می دهد. همه جزییات داستان، عدم ارتباط ظاهری صحنه ها و مناظر با یکدیگر، این وظیفه را برعهده دارند تا یک احساس را در خواننده برانگیزند: یگانگی حیات انسان و طبیعت. به همین دلیل است که هرچیز زنده و زمینی که قابل تجزیه به رایحه و صدا و رنگ باشد، برای او در حکم یک موضوع مستقل برای توصیف و تشریح است.»

 

 

بونین را معمولا نویسنده ای غیرسیاسی می دانند. خود او نیز همواره تاکید می کرد که به هیچ مرام سیاسی و حتی به هیچ مکتب ادبی وابسته نیست. شاید همین مساله هم در نیمه نخست قرن بیستم، یعنی زمانه ای که سیاست، به ویژه در روسیه، به بیشترین میزان در فرهنگ و زندگی مردم نفوذ کرده بود، یک دلیل دیگر اقبال نیافتن او نزد خوانندگان باشد. البته بونین در برخی از نوشته هایش موضع گیری سیاسی نیز انجام می دهد و آن هم بسیار تند. او از همان آغاز انقلاب ۱۹۱۷ روسیه، مخالفت صریح و آشتی ناپذیر خود را با انقلابیون اعلام کرد و چند سال بعد هم به ناچار راهی مهاجرتی شد که او را تا آخر عمر از میهنش جدا کرد. خاطرات او از انقلاب در کتاب «روزهای نفرین شده» که نامش امروزه در زبان روسی تبدیل به ضرب المثل شده، گرد آمده است.

 

 

آثار بونین از نظر شیوه نگارش و زیبایی و آهنگین بودن و گوش نوازی، حد اعلای نثر روسی است. دقت و وسواس او در انتخاب واژگان، مثال زدنی است و در میان نویسندگان قرن بیستم روسیه شاید فقط نابوکوف از این نظر با او قابل قیاس باشد. همین مساله دشواری مضاعفی برای مترجم آثار بونین پدید می آورد که باز یکی از عللی است که مترجمان زیادی به دنبال ترجمه نوشته های او نمی روند.

 

 

با این حال، بونین نویسنده ای است که آشنایی بیشتر با او، دست کم برای ما ایرانی ها، ضروری است. بونین ادبیات کلاسیک فارسی را بسیار خوب می شناخت و از آن بسیار تاثیر پذیرفت. به ویژه به سعدی علاقه فراوان داشت و او را «شیرین سخن ترین شاعر همه دوره های گذشته و همه دوره های آینده» نامیده و نام کتاب «سایه پرنده» خود را نیز از این بیت سعدی گرفته است: «کس نیاید به زیر سایه بوم / ور همای از جهان شود معدوم». او همچنین مجموعه ای به نام «شرق»، شامل ۳۷ شعر، سروده است که شماری از آنها، مانند «گل های شیراز» و «وصیت سعدی»، مربوط به ایران هستند. به همین علت شناخت بیشتر این نویسنده برجسته برای ما لطفی دوچندان خواهد داشت. ظاهرا زندگینامه خودنوشت «زندگی آرسنیف» که بسیاری آن را مهم ترین اثر بونین می دانند به فارسی ترجمه شده و امیدواریم به زودی آن را در بازار کتاب ایران ببینیم.

آبتین گلکار

نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه